Kapat

Selçuklular ve Melikşah Dönemi

Türkistan Seferi esnasında şehit edilen ve ani ölümü bir süre saklanan Alp Arslan, ölüm döşeğinde iken asker ve kumandanlardan veliahdı Melikşah’ı tahta geçirmeleri konusunda söz almıştı. 25 Kasım 1072’de devletin ileri gelenleri tarafından Melikşah tahta geçirilir. Ordu bağlılığını güçlendirmek için de çok sayıda hediye dağıtılıp asker maaşları artırılır. Amcası Kavurt bey de iktidar için baş kaldıranlardan olacaktır. Melikşah, oğlu dururken amcaya söz düşmez diyerek tahtı sahiplenen Kavurt beyle mücadeleye girişir.

Melikşah kaynaklarda; uzun boylu, biraz şişmanca ve beyaz tenli olarak tasvir edilir. Babası Alparslan, 1072’de Karahanlılara karşı seferdeyken esir aldığı bir Karahanlı kale komutanı olan Yusuf Harzemi tarafından şehit edildi. Babası zamanında vezirlik makamına getirilen Nizamülmülk görevine devam edecektir. Melikşah’ın önemli komutanları arasında Emir Savtekin (ö.1084), Emir Bozan (ö.1094), Emir Porsuk (ö.1099), Emir Aksungur (ö.1094), Emir Goharayın (ö.1100) ve Kumak gösterilebilir.

Selçuklular ve Melikşah Dönemi

 

Çağrı Bey’in oğlu olan amcası Kavurt Bey Melikşah’ın başa geçmesini kabul edemedi. Melikşah yanında ünlü Vezir Nizamülmülk ile beraber batıya İran içlerine ilerledi. İki ordu, 17 Nisan 1073’de Karaç yakınlarında (günümüzde İran’da “Erak”) “Karaç Muharebesi” ‘ne başladı. Melikşah’ın ordusunda yer alan birçok Türkmen Kavurt Bey’in ordusuna dahil oldu. Buna rağmen Melikşah galip geldi. Kavurt Bey idam edildi ve iki oğlunun gözlerine mil çekilip kör edildiler. Böylece Selçuklu ülkesinde bulunan emirler arasında Melikşah Sultan olarak tayin edilmiş oldu.

Devrin en önemli isimleri arasında bilim alanında Ömer Hayyam ve baş vezir Nizamülmülk siyaset dalında bulunur. Sultan Melikşah’ın 20 yıllık iktidarı, Selçuklu Devletinin zirve dönemini oluşturmaktadır. Sınırlarını Çin’den Akdeniz’e kadar genişlettiği devleti, bir cihan imparatorluğuna dönüştürüldü. Ülkenin her tarafı; cami, medrese, köprü, su yolu gibi eserlerle imar edildi. Sultan kendisinin de meraklı olduğu astronomi çalışmalarını teşvik için rasathaneler yaptırdı. Kendi adıyla meşhur olan Takvim-i Celali, bilimsel bir çalışmanın ürünü olup sonraki dönemlerde de kullanılmıştır. Sağlam, kuvvetli kişiliği sayesinde müslim, gayrı müslim bütün tebası üzerinde adaletli bir yönetim kurmayı başarmıştır.

İsfahan’a götürülen Melikşah’ın naaşı da, burada kendisinin yaptırdığı medreseye defnedildi. (Doğumu: 1055 – Ölümü 1092) Melikşah’tan sonra Selçuklular eski gücüne kavuşamadı. Dönem fetret devri olarak nitelendirilir. Melikşah avlanmayı sever, alimleri korurdu. Gazali, Kaşgarlı Mahmud ve Ömer Hayyam gibi alim ve şairleri himaye etti. Ticari mallardan alınan vergilerin bazılarını kaldırdı. Bazı kiliseleri, manastırları ve rahipleri vergiden muaf tuttu. Hac yollarında su kuyuları açtırdı ve yolların emniyetini sağladı.